در نخستین نوشته های خاطرات و آتاترک با شما به صورت مختصر از "اندیشیدن همانند آتاترک" بحث کرده بودیم و امروز می خواهیم در این باره و داستان این موضوع با شما صحبت کنیم.

تقویم هجدهم ماه می ۲۰۰۲ را نشان می داد. در این روز اوتکو اغوز (Utku Oğuz) کارفرمای جوان ترک یک سخنرانی خطاب به اعضای متشخص باشگاه فلسفه و تاریخ شهر پروجیا (Perugia) ایتالیا انجام می داد.

موضوع کنفرانس "ترکیه در سالهای ۱۹۱۸ تا ۱۹۳۹ و رفرمهای آتاترک" بود.

موضوعی که برای اوتکو اغوز، شب هجدهم می را فراموش ناشدنی می کرد صحبتهای یک میهمان پیر نروژی بود، این فرد سالخورده نروژی اجازه صحبت گرفته و می گوید: "در زبان نروژی اصطلاحی وجود دارد با عنوان همانند آتاترک اندیشیدن! این اصطلاح خطاب به افراد تنبل ذهنی و روحی گفته می شود که در مقابل هر مشکلی، با این تفکر که راه حلی وجود ندارد به سرعت به سوی تسلیم شدن پیش می روند و نمی خواهند ذهن آفرینشگر خود را برای ارائه یک راه حل به کار بگیرند.

ما خطاب به این گونه افراد می گوییم؛ نه خیر، اشتباه می کنید، حتما راه حلی وجود دارد، کمی هم مانند مصطفی کمال فکر کن.

اما بعد از سخنرانی امشب شما معنای پشت پرده این عبارت را به صورتی عمیقتر درک می کنم. کنفرانس شما به همراه تصاویر زیبایی که به نمایش گذاشتید به من یک چیز دیگر را در این سن و سال یاد داد، یعنی معنای واقعی و عمیق یک اصطلاح قدیمی در زبان مادری ام به این جهت از شما سپاسگزارم.

سخنان فرد سالخورده نروژی اشک را بر چشمان سخنران جوان ترک آورد. بحث ها و مباحثات این کنفرانس که ساعتنا به طول انجامید با این نتیجه گیری به پایان رسید: انقلاب و رفرمهای آتاترک نسخه ای است جهانی که قابلیت تجویز برای تمامی کشورها را دارد... زیرا هر چقدر که مدل دولتهای معاصری که بر پایه های تبعیض دینی و نژادی استوار نمی باشد در کشورهای بیشتری در سطح جهان اجرا گردد به همان میزان، جهان در ثبات و صلح بیشتری به سر خواهد برد!

اکنون بخشهایی از نوشته یک روشنفکر ترک که همانند آتاترک می اندیشد یعنی پروفسور دکتر احمد تانر کیشلالی (Ahmet Taner Kışlalı) را با شما در میان می گذاریم:

... سال ۱۹۲۳

ادوارد، ولیعهد دولت پادشاهی انگلستان که بعدها قرار بود بر تخت سلطنت بنشیند با عنوان ولیعهدی از هندوستان بازدید می کرد. وی به همراه صدای توپ و ترومپت از یک کشتی جنگی پایین آمد. اما افرادی که از وی استقبال می کردند منحصر می شدند به چند مهاراجه و مسئول.

برخلاف عادت همیشگی، اثری از مردم وجود نداشت!

ولیعهد با ناراحتی نامه ای به پدرش پدرش جرج پنجم نوشته و می گوید: آیا این یک اقدام برای تحقیر من از سوی گاندی است؟

پاسخ این سئوال در تاریخ ثبت گردیده است. جرج پنجم به فرزندش جواب می دهد: نخیر! پاسخ این سئوال را باید در جنگ رهایی بخش یا نبرد کورتولوش که از سوی مصطفی کمال آتاترک صورت گرفت جست!

۱

یعقوب قدری کارا عثمان اوغلو (Yakup Kadri Karaosmanoğlu) از نویسندگانی است که از نزدیک وقایع جنگ قورتولوش را مشاهده کرده و در سوئیس به شغل سفیری اشتغال داشت.

سفیر جوان هندوستان در آن زمان نیز فرزند شخص دست راست گاندی یعنی "Desai" بود. آنها با هم دوست شدند و دیپلمات هندی برای سفیر ترک یک خاطره را بازگو نمود:

"پدرم در هر بار که از مدرسه بازمی گشتم مرا به سوی خود فرا می خواند و از من در باره انچه که در مدرسه یاد گرفته ام می پرسید. من نیز درباره درسهای آن روز با وی سحن می گفتم و پدرم مرتب این سخنان را به من می گفت:

طبیعی ست که بهره مندی از این دروس به عنوان یک انسان ضروری می باشد. اما به عنوان یک هندی، بزرگترین و مهمترین ضرورت برای تو تاریخ نبرد کورتولوش ترکیه است. اکنون کنارم بنشین تا در آن باره با تو سخن بگویم... "

....

یک خاطره نیز از احمد امین یالمان برایتان نقل می کنیم. سردبیر روزنامه Vatan در یکی از سفرهای دور و دراز خود به جزیره گویان سفر می کند و در آنجا با یک بومی جزیره صحبت می کند:

شما از کدام ملت هستید؟

ترک هستم!

پس در آن صورت شما دوست و حتی برادر ما هستید!

چرا؟ مگر مسلمان هستید؟

نخیر، من مسیحی هستم. اما یک مسیحی گویانی تشنه استقلالم و همانند بسیاری از هموطنانم شیفته نبرد رهایی بخش کورتولوش شما هستم! ما نیز در روزی از روزها گام در راهی خواهیم گذاشت که رهبر بزرگ شما مصطفی کمال آتاترک در آن قدم نهاد!"

به پایان نوشته ای دیگر از سلسله برنامه های خاطرات و آتاترک نزدیک می شویم. برنامه را با نقل مصوبه ای که در سال ۱۹۷۹ از سوی سازمان آموزشی- علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) با امضای ۱۵۶ کشور به تصویب رسید به پایان می رسانیم.

۱۵۶ کشور، آتاترک را با این عبارات می شناساند:

آتاترک انسانی فوق العاده بود که در راه درک بین المللی مسائل و صلح گام برداشته است. وی یک انقلابی خارق العاده بود. آتاترک اولین رهبری بود که علیه استعمار و امپریالیسم جنگید.

وی به حقوق بشر احترام گذاشته و پیشروی صلح جهانی می باشد.

مصطفی کمال دولتمداری بی نظیر است که ورای رنگ پوست و دین و نژاد می اندیشد و تبعیضی در این زمینه قائل نمی شد. وی مؤسس جمهوری ترکیه است! trt

قایناق: TRT

قارقا بیر گون ائدیردی گلشنی سئیر
گوردو بیر بولبولو قفسده اسیر
اوزونو هی وورور اویان بویانا
بلکه آزاده پر چالوب دولانا
بوشلییوب ایستراحتی چابالیر
ائشیگین عطرینی قفسدن آلیر
باخیر سیملرین آراسیندان
گلیر شوره ، دل یاراسیندان
قارقا عرض ائتدی ای پرنده عشق
ای اولان شاه عشقه بنده عشق
ندی تقصیرون ای وفا کانی
سنی ارباب ائدوبدو زندانی
بو نظافت بو سس بو نوطقو بیان
سنه جانا ، روا دگول زیندان
دیدی بولبول که ای پرنده شوم
اََولیندن بئله اولوب مرسوم
قالا زینداندا عندلیب و هَزار
اولا آزاد کرکس و لشخوار
سن کی سرقتده اولموسان مشهور
قارقاروندان جهانیان منفور
چورگی دسمالیلا جازلورسان
صابینی تاخجادان آلازلورسان
پنیری سفره دن ووروب قاچیسان
گردکان گورجگین قاپوپ اوچوسان
شانسووا چیخسا پاک یا ناپاک
داراشیرسان ، کی سنده یوخ امساک
طینیتون پست و نییتون می شوم
مسلکون مذهبون دگول معلوم
سنی آزاد ائدوب بو چرخ دنی
قفس غمده ساخلیوب دی منی
دوتولان دیللره صفادی دیلیم
لیک اوز باشیما بلادی دیلیم
گئجه گوندوز اسیر زندانم
بودی جورموم کی خوش سخنرانم
هرکسین نوطقو وار فصاحتی وار
قلم آتشینی قدرتی وار
گرک اولسون همیشه زیندانی
چئخا زنداندا عاقیبت جانی
ای کریمی ندور بو طول کلام
مجلسی لنگه وورما ایله تمام

 

ذاکر کریمی

من ده بير بولبولودوم چوخ وارايدي گول هوسيم

گولون عشقينده چاتاردي منيم افلاكه سسيم

بس كي فرياد ائله ييب عشقيمي اظهار ائله ديم

ليك گوللرده وفا گؤرمه ديم، اؤلدو هوسيم

چيغيريب سالديم هاراي، داديما بلكه يئته لر

نه سسه سس وئرن اولدو، نه ده فرياد رسيم

ائله ديم بسكي فغان، خسته دوشركن يورغون

ايندي ده واردي هله، تنگه دوشوبدور نفسيم

او بوداقلارداكي آزاد، اوخويارديم گول اوچون

نه بيلئيديم اولاجاقدير منيم آخر قفسيم

بولبوله ناله دي قسمت، گوله گولمك، نه دئييم

بو نصيبه، بو پايا قسمته كيم اولدو قسيم

دولانارديم باشينا اؤز گولومون، تيتررديم

اسمه سين، راضي اولارديم يئل اسنده من اسيم

ييغيشيب سينه مه غملر قالانيب بير داغ اولوب

عؤمرومون آخيري بو غم شله سي بسدي، بسيم

دولدو پرونده عشقيم غم ايله باغلاندي

چوخ شكايت ائله ديم اولمادي بير دادرسيم

ايندي من سانكي قوشام كنج قفسده، سيخيليب

نه قاناد واردي اوچام، وار نه يووام كي تلسيم

مني ده بو قفسه سالديرانيم اولدو هوس

اودو فرياد ائدريم آي سنه لعنت هوسيم

يالقيزام، يوخدو اوره كدن گر اؤلم آغلايانيم

عالم عشقده تك جان وئره رم يوخدو كسيم

قایناق:http://turkpoem.blogfa.com

 

 گوزلیم عشقوه من جانیمی قربان اده رم

او گوزل گوزلریوه عقلیمی حیران اده رم

عشقیمی سینه ده زندان اله سن ساتما منی

او زمان گور نجه دنیانی گلستان اده رم

مهریمین قدرینی بیل ساتما غریبانه لره

منده عشقین یولونا ترک سر وجان اده رم

مهربانلیق گوزیوه چوخ یاراشیر ایله وفا

حرمتیم ساخلاماسان دنیادا طوفان اده رم

رحم اله گوز یاشیما باخما او بیگانه لره

با وفا قالسان اگر دشمنی گریان اده رم

 

باخیرام گول اوزووه هر زامان حسرت له گوزل

سینیرام من سنه خاطیر بئله هیبت له گوزل

دئدیلر ایسته میر او هئچ سنی اوننان اوزاق اول

یانیرام سئوگی اوتوودا دوزی رغبت له گوزل

میلیین اولسا سنی من یار الرم حتی اگر

لازیم اولسا ساواشام مین دنه میللت له گوزل

بیلیرم واردی سنین ناز و ادان دونیا قدر

عیبی یوخ من چکرم نازیوی لذت له گوزل

سئوه سن سئومیه سن من سنی چوخلی سئویرم

اولا بیلمز قاچاسان سن بو حقیقت له گوزل

آننیوا بیله یازیلمیش کی منه یار اولاسان

اوزاق اولماز گزه سن یازیلی قیسمت له گوزل

سوگیلیم عکسین دوشوب پیمانه دن پیمانیه

                                  آرتیریبدی ذوقومو میخانه دن میخانیه

لیلی نین دیوانه سی مجنون اولوبدور من سنین

                                 فرق قویا عاقل گرک دیوانه دن دیوانیه

شمع ایله پروانه یاندی من جمال یار ایله

                                بیر تفاوت قویمالی پروانه دن پروانیه

سویله نیر دیللر ده چوخ عاشقلرین افسانه سی

                               دوشمه میش لر من کیمی افسانه دن افسانیه

یوسفی گوسترمک ایستردی زلیخا عالمه

                               چوخ گوزللر توپلادی کاشانه دن کاشانیه

کعبه دن بتخانه نی هرگز آییرماز حق پرست

                              عشق دیریول گوسته رن جانانه دن جانانیه

تاپمادی واحد هله هئچ کس بو خطّین صاحبین

عشقون بولاغین قویما بولانسین کی دورولماز

                                                          عشقئن یولونی دوز گیده هر کیمسه یورولماز

هر کیمسه گلوب عاشق لایق اولا بولمز

                                                          بو مکتب عشق ایچره یالان اولمیوب اولماز

گر آغلاماسا قاره بولوط غنچا گول آچماز

                                                           گر گولمسه گول درد و غمه چاره تاپولماز

گلشنده گولون قیمتی گولدور گوله بولسه

                                                          نامرد الی سیندیرماسا بو شاخه نی سولماز

بیر عمر چکوب نازینی بولبول آچا بیر گون

                                                          درد اهلی اولان غنچه لنن شاخه نی یولماز

عشق اولماسا عالمده گوزلیک گوزه گلمز

                                                         بو چارداغی قویما یخا یئل   بیرده قورولماز

دیوانه لیگین لذتی حیران ائدر عشقی

                                                        عمرون بویی سرمایه دی بش گونده قوتولماز

باشدان گئچر عاشق ولی یاردان گئچه بولمز

گل طبیبیم ئوزگه لر دردیمه درمان ائیله مز

                                                     قلبیمی بیگانه لر هئچ واقت پریشان ائیله مز

اولموشام من تک سنه حیران بو عالمده گوزل

                                                      کونلومی باشقا باخیشلار بیلکی حیران ائیله مز

قوربان اولدوم من سنین حوسنی جمالیوه مارال

                                                        بو ئورگ آیری لارا جانیمی قوربان ائیله مز

بو داغیلمیش دونیامی چوندردین ای جان جنته

                                                         دوزخی سندن سورا هئچ کیمسه ریضوان ائیله مز

گر سنی من بیلمیش اینجیتمیشم سن عفو ائله

                                                         بیل کی عاشیق اؤز سئون دیلداری گریان ائیله مز

افسانه "بوزقورد"یا "گرگ خاکستری" از افسانه‌های کهن  ترکان است و ریشه هزار و پانصد ساله دارد این افسانه در حدود یکصدو نود و یک سال بعنوان ایدئولوژی رسمی امپراطوری "گؤک ترک" یا "ترکان آسمانی" بود و از دریای چین تا دریای سیاه بشکل‌های گوناگون سینه به سینه نقل می‌شد و توسط پیکرتراشان بصورت تندیس‌های مختلف‌ تراشیده و در شهرهای مختلف نصب می‌گردید  . بر اساس این افسانه روزی دشمنان به سرزمین ترکان حمله کرده و ترکان در مقام دفاع تا آخرین نفر شجاعانه جنگیده و کشته می‌شوند  .آخرین بازمانده زخمی این جنگ مهیب پسرکی بود که توسط گرگی از مهلکه نجات داده می‌شود  . طبق افسانه بر روی زمین غیر از آن پسرک ترکی نمانده بود  . پس از چندی “نسل جدید ترک” از وصلت پسرک ترک با گرگ پا به عرصه وجود می‌نهد و در نسل‌های بعدی آنها عاقبت امپراطوری عظیم "گؤک ترک" یا “ترکان آسمانی” (تركهاي آبي)  را از دریای چین تا دریای سیاه بنا می‌نهند  . برای مستند کردن افسانه،‌نظریات "تونگ تین" دائره‌المعارف و سالنامه ‌نویس مشهور چین را که در سال 801 یعنی حدود یک قرن پیش از اسلام می‌زیست در اینجا می‌آورم  . "تونگ تین" در بین دائره‌المعارف 199 جلدی خود، جلد 197 را به تاریخ و منشاء اقوام ترک اختصاص داده و بطور مفصل از آداب و رسوم ترکان آسمانی بحث می‌کند  . اینجانب به خوانندگان محترم برای اولین بار در تاریخ ادبیات، متن ترجمه شده چینی به استانبولی را به فارسی ترجمه کرده و در اختیار محققین قرار می‌دهم  . بر طبق نوشته تونگ تین سرزمین آنان (قبایل ترکان آسمانی)توسط همسایه بالای  ( hsi -hai)دریاچه ایستی گؤل در آسیای میانه نابود شد  . زن و مرد و کوچک و بزرگ همگی قتل عام شدند و تنها فرزند ده ساله   از آنان  باقی ماند  . بخاطر خردسالی نخواستند او را بکشند ولی دست و پاهایش را قطع کرده و به مرداب بزرگی انداختند  . ماده گرگی در آنجا به پسرک گوشت می‌آورد و مانع مرگ او می‌شد  . بعد از مدتی پسرک با گرگ وصلت کرده و گرگ حامله می‌گردد  .  گرگ  تا دریای مغرب می‌رود  .در آنجا  کوهی بود  . بر فراز کوه می‌ایستد  . این کوه در شمال غربی   سرزمین  کائو چونیک (تورفان  کوچو در ترکستان فعلی چین) بود  . در آنجا غاری بود  . در آنطرف غار (در بین کوههای محصور)سرزمین سرسبز وجود داشت، مساحت این سرزمین بیش از 200 لی   حدود 200 میل  بود  . گرگ در اینجا ده فرزند پسرزائید، آنها بعد از بزرگ شدن در خارج منطقه   سکونت خود  ازدواج کرده و زنانشان حامله می‌شدند  . این فرزندان قبایلی را بوجود آوردند که بزودی ازدیاد نسل کرده زیاد شدند  . بعد از اینکه چند صد عائله شدند در حالیکه چند نسلی از آنها گذشته بود از درون غار بیرون آمدند و به ژوان- ژوان ها پیوستند  . در منابع دیگر از " غار" به منطقه محصور در بین کوههای سربه فلک کشیده با نام "ارکنکون" نام برده می‌شود که ترکان بعد از چندین نسل ازدیاد چون نمی‌توانستند از منطقه محصور سر به فلک کشیده خارج شوند به راهنمایی آهنگری که گفته بود این کوهها دارای سنگ آهن است از مقادیر متنابهی پوست حیوانات دم و کوره آهنگری ساخته و با زدن تونلی از میان کوهها خارج گردیده و آنروز چون مصادف با اول ماه حمل (فروردین) بود آنرا "عید ارکنکون"  یا نوروز نامیدند که برای اولین بار دوباره ترکان به صحنه جهانی پای نهاده و به راهنمایی "بوز قورد" این بار از بین کوههای سر به فلک کشیده‌ی خارج از ارکنکون که گم شده و می‌رفتند که دوباره نابود شوند با صدای زوزه گرگ به سوی او جلب شده و با راهنمایی گرگ از مهلکه دوباره نجات می‌یابند  . بعدها این "بوزقورد" در شکل "گؤک بؤری" (گرگ آسمانی) نیز در زمانی که اوغوزخان می‌خواست به فتح جهان اقدام کند با ستون نور آبی رنگ بر چادر او وارد شده می‌گوید اگر می‌خواهی در جنگ پیروز شوی هر وقت من پیش رفتم پیشروی کن و هرجا من ایستادم بایست  . از آنروز "بوزقورد" پیشاهنگ جنگ ترکان می‌شود و با حمله او به دشمنان فتح و ظفر نصیب ترکان می‌شود  . آنچه از افسانه‌های فوق‌الذکر استنباط می‌شود این است که در طی قرون و اعصار گذشته "بوزقورد" (گرگ خاکستری) بعنوان سمبل الهی نگه‌دار ترکان و راهنمای آنان تلقی گردیده و در مواردی که می‌خواستند از یک ترک اصیل و با غیرت و خالص تمثیلی ارایه نمایند او را به  بوزقورد  تشبیه می‌کردند  . در نظرترکان بوزقورد فرشته‌ای از فرشتگان الهی بود که جهت پایندگی نسل ترکان بشکل بوزقورد  بر ترکان ظاهر شده بود  . به نظر می‌رسد بعدها بوزقورد  یک درجه ارتشی گردیده و به کسانیکه در راه بنای ملت ترک فداکاریهای شایان می‌کردند عطا می‌شد  . البته غیر از درجه بوزقورد  یا مخفف آن "قورد"  یک درجه بزرگتری نیز در میان درجات نظامی و اداری ترکان باستان دیده می‌شود که از همین واژه قورد گرفته شده و آن "آلپاگوت" است  . این واژه بشکل های مختلف از قبیل آلپاغوت و آلپاقوت نیز بکار رفته و در ترکی جغتایی معنی " انسان اصیل " را می‌دهد   . احتمال دارد این واژه مرکب از دو جزء "آلپ" به معنی  بزرگ و سترگ و قهرمان و پهلوان و " قورد " به معنی گرگ باشد  . این لقب تنها مختص کسانی بود که دوره‌های مختلف به اصطلاح کماندویی و رنجری وچریکی و دگریلا یی امروزه را با موفقیت گذرانیده و در شکل‌ عملی به رزمندگانی اطلاق می‌گردید که به تنهایی به لشکریان دشمن حمله کرده، بدون اینکه دستگیر شوند از میان آنان خارج می‌شدند. واژه قورد  بعنوان صفت جانشین موصوف از زبان ترکی وارد زبان فارسی گردیده و در ادبیات فارسی بصورت" گرد" و جمع آن "گردان" بکار رفته است  . فردوسی در شاهنامه می‌گوید: گردان دو صد با درفشی چو باد همیدون به گرگین میلاد داد در ادبیات فارسی به کسانیکه می‌توانستند در جنگ گردی(قوردی) را دستگیر نمایند لقب "گردگیر" (قوردگیر) می‌دادند  . فردوسی در مورد پهلوانان گردگیر در بعضی از اشعارش سروده : چنین گفت کاین مرد جنگی به تیر سوار کمند افکن و گردگیر *** دلیر است و اسب افکن و گردگیر عقاب اندر آرد ز گردون به تیر *** دریغ آن هژبر افکن گردگیر دلیر و جوان و سوار و هژیر  امروزه نیز در واحدهای ارتش جمهوری اسلامی ایران به جمع چهار یا پنج گروهان، یک "گردان"اطلاق می‌شود که از حدود 500 -400 نفر سرباز تشکیل می‌شود و نیز به درجه‌ای از درجات نظامی امروزی ایران "سرگرد" اطلاق می‌شود که بالاتر از درجه سروانی و پائین‌ از درجه سرهنگی است و در حقیقت همان "باشقرد" (باش قورد = قورد باشی) زبان ترکی است  . به هر حال دامنه افسانه‌ی بوزقورد به درجات نظامی امروزی جمهوری اسلامی نیز کشیده شده و نشان از ریشه‌دار بودن این افسانه دارد  . افسانه مان قوردها این افسانه بشکل وسیع در میان ترکان قیرقیز از قدیم‌الایام بصورت سینه به سینه نقل گردیده تا اینکه در عصر حاضر توسط "چنگیز آیتماتف" نویسنده بزرگ قرقیزی در رمانی به نام "گون وار عصره بدل" (روزی به درازی قرن) انعکاس خود را یافته است  . "مان قورد" در حقیقت بعنوان صفت جانشین موصوف به کسانی که فاقد "شعور ملی" بوده و بطور کامل از خود بیگانه گردیده‌اند اطلاق می‌شود  . مان قورد  کسی است که نسبت به ایل و تبار و قوم و خویش خود بیگانه شده و هیچ وابستگی فرهنگی به قوم خود احساس نمی‌کند  . او به راحتی زبان مادری و حتی مام میهن و مادر حقیقی خود را در جای  جای گفتارش به تحقیر و تمسخر می‌گیرد و فرهنگ خودی را نفی و به فرهنگ بیگانه به دیده احترام فوق‌العاده می‌نگرد و در این کار آنقدر پیش می‌رود که حتی حاضر می‌شود طبق افسانه به دستور ارباب، قلب مادر خود را نیز نشانه‌ی تیر کند و او را از پای درآورد بدون اینکه خم به ابرو بیاورد یا متاثر گردد  . بدین جهت مان قورد یک بی اصل و نسب کامل است که بیشتر به کوبیدن مظاهر و منافع ملی خود می‌پردازد  . واژه "مان" در ترکی غیر از معنی مثل و مانند در ترکیب ترکمان (ترک مانند) و ائلمان (ائل مانند) معنی عیب و نقص را نیز در خود دارد و مان قورد  در حقیقت مفهوم "گرگ ناقص" یا به بیان واضحتر "انسان ناقص" را در قاموس ترکان افاده می‌کند  . با توجه با اینکه در این قاموس بوز قورد بعنوان انسان کامل و اصیل است لذا مان قورد بعنوان انسان ناقص تلقی می‌گردد . به عبارت دیگر مان قورد به معنی "گرگ ننگین" یا "انسان ننگین" است. این ننگ بیشتر گریبان گیر همان بوزقوردهاست که اسیر دشمن شده و بعد از شستشوی مغزی به ننگ ایل و تبار و جامعه و ایدئولوژی خود بدل می‌شوند  .در شکل جدید مان قوردها در رسانه‌های گروهی وادار به مصاحبه بر علیه ایدئولوژی قبلی خویش می‌گردند  . افسانه مان قورد در مورد منشا و چگونگی مان قورد شدن بوز قوردها سیر مسخ آنان از گرگ کامل (انسان کامل) به گرگ ناقص (انسان ناقص) را به تفصیل چنین بیان می‌کند  . روز و روزگاری در صحرای "ساری اؤزیه" آسیای مرکزی اقوام مختلف زندگی می‌کردند  . یکی از این اقوام قوم ترک نایمان بود  . نایمان‌ها دشمنانی به نام " ژوان ژوان"ها داشتند  . ژوان  ژوان‌ها مبتکر مان قورد گردانیدن اسرای خود بودند  . آنها اسیران جوان قبیله نایمان را گرفته و طی شکنجه‌های سخت و طاقت‌فرسا حافظ تاریخی آنان را مختل کرده و از آنها فردی بی بند و بار نسبت به قوم و قبیله خود می‌ساختند  . مان قوردها طوری تربیت می‌شدند که تنها دستورات ارباب خود را مثل روبوت، و آدم آهنی‌ها بکار می‌بستند اگر ارباب مان قورد می‌گفت پدر و مادرت را بکش در چشم بهمزنی بدون هیچگونه ترحمی آنان را به قتل می‌رساندند  . افسانه می‌گوید : در منطقه ساری اؤزیه چاههای زیادی وجود داشت و همه جا سرسبز و خرم بود ولی ناگهان قحطی بزرگی اتفاق افتاد و اقوام ساکن در آن صحرا به جاهای دیگر کوچ کردند  . قوم ژوان  ژوان‌ها نیز که مبتکر شستشوی مغزی جوانان بودند مجبور به کوچ گردیده بسوی رود ادیل (اتیل)- که همان ولگا باشد- رفتند. آنها چون به لعنت و نفرین الهی  به جزای مان قورد کردن جوانان  دچار شده بودند موقع گذر از روی آبهای یخ بسته ولگا همگی از کوچک و بزرگ و انسان و حیوان با شکسته شدن یخها به عمق آبها  مثل فرعون- فرورفته و از روی زمین محو و نابود شده به جزای خود می‌رسند  . افسانه در مورد چگونگی مان قورد سازی ژوان ژ وان‌ها می‌گوید : ژوان  ژوان‌ها وقتی کسانی را اسیر می‌گرفتند آنها را به صحرا برده موهای سرشان را از ته می تراشیدند، بعد شتری را سر بریده و از پوست گردن شتر  که از سفت‌‌ترین قسمت پوست شتر است  قطعاتی را جدا کرده و بلافاصله به سر اسیر ‌چسبانیده ، آنرا محکم می‌بستند  . بعد از این کار دستبند و پای‌بند اسیران را محکم کرده آنها را در زیر آفتاب سوزان رها می‌کردند . بعد از مدتی موی سر آنها رشد کرده و چون جایی برای رشد خود نمی‌یافتند برگشته بتدریج داخل مغز اسیر می‌شدند  . در این موقع بیشتر جوانان تاب تحمل این غذاب را نیاورده فوت می‌کردند ولی آنهایی که می‌ماندند در اثر برخورد موها با سلولهای حافظه تمام خاطرات گذشته خود را از دست داده و تنها مهارت‌های آنان در تیراندازی می‌ماند  . آنها به دستور ارباب خود هر کس را که دستور می‌داد بلافاصله تیرباران می‌کردند  . چون از بین ده اسیر یک اسیر مان قورد شده وبقیه می‌مردند لذا ارزش یک مان قورد  ده برابر یک غلام بود و اگر کسی مان قورد کسی را می‌کشت مجبور به پرداخت جریمه سنگین می‌شد  . افسانه می‌گوید: روزی پسر جوانی بنام "ژول آمان" (یول آمان) فرزند پیرزنی بنام "نایمان آنا" برای گرفتن انتقام خون پدر خود از ژوان  ژوان‌ها که در جنگ با آنان کشته شده بود  به اتفاق سایر جوانان قبیله نایمان به ژوان ژوان‌ها حمله کرده و بعد از جنگی قهرمانانه اسیر می‌شود  . ژوان ژوان‌ها او رامان قورد کرده و به چوپانی گله‌های خود می‌گمارند ."نایمان آنا" برای نجات پسرش به منطقه ژوان  ژوان‌ها رفته و پسر خود را می‌بیند که چوپان گله شده است  . مادر به فرزند نزدیک شده و اسمش را می‌پرسد  . پسر جواب می‌دهد که نامش مان قورد است.   مادر در میان حسرت و ناامیدی از پدر و مادر و ایل و تبارش می‌پرسد  . پسر جوان تنها یک جواب دارد آنهم : من مان قورد هستم  . مادر سعی می‌کند حافظه‌ی پسر جوانش را به کار بیاندازد  . "چنگیز ایتماتف" - نویسنده معروف قرقیزی - در همان رمان "روزی به درازی قرن" بقیه ماجرا را چنین به رشته قلم می‌کشد که مادر خطاب به پسرش می‌گوید : " اسم تو ژول آمان استمی‌شنوی؟ تو ژول آمان هستی  . اسم پدرت هم دونن بای (Donan bay) است پدرت بادت نیست؟ آخر او در زمان کودکیت به تو تیراندازی یاد می‌داد  . من هم مادر تو هستم، تو پسر من هستی، تو از قبیله نایمان هستی متوجه شدی؟ تو نایمان هستی  .  او (مان قورد) با بی‌اعتنایی کامل به سخنان مادرش گوش می‌داد  . گویی اصلا این حرفها ربطی به او ندارد  . نایمان آنا باز دوباره تلاش کرد که حافظه پسرش را بکار بیاندازد لذا با التماس گفت:  اسمت را بیاد بیاور  .  .  .ببین اسمت چیست مگر نمی‌دانی که پدرت دونن بای است؟ اسم تو مان قورد نیست ژول آمان است  . برای این اسمت را ژول آمان گذاشته‌ایم که تو در زمان کوچ بزرگ نایمان‌ها بدنیا آمدی   . وقتی تو بدنیا آمدی ما سه روز تمام کوچ خود را متوقف کردیم". “نایمان آنا” برای اینکه احساسات پسرش را تحریک کند و او را به یاد کودکی خود بیاندازد برایش ترانه و لالایی و بایاتی می‌خواند ولی هیچ تاثیری در پسر جوان نمی‌کند  . در این موقع ارباب ژول آمان پیدا شده و نایمان آنا از ترس او پنهان می‌شود.ارباب ژول آمان از او می‌پرسد آن پیرزن به تو چی می‌گفت؟ ژول آمان می‌گوید او به من گفت که من مادرت هستم  . ارباب ژل آمان می‌گوید تو مادر نداری تو اصلا هیچ کس را نداری فهمیدی، وقتی آن پیرزن دوباره پیشت آمد او را با تیر بزن و بکش  . او بعد از دادن "حکم تیر" به دنبال کار خود می‌رود  . نایمان آنا وقتی می‌بیند او رفت از مخفیگاه خویش خارج شده می‌خواهد که دوباره حافظه تاریخی و قومی و خانوادگی پسر جوان را بکار بیاندازد لذا به او نزدیک می‌شود  . اما ژول امان با دیدن نایمان آنا بدون هیچ ترحمی در اطاعت کورکورانه از دستورات اربابش قلب مادرش را نشانه گرفته و او را از پشت شتری که سوارش شده بود سرنگون می‌سازد   . قبل از اینکه پیکر بی‌جاننایمان آن به زمین بیفتد روسری او به شکل پرنده‌ای بنام دونن بای درآمده و پرواز می‌کند . گویی این پرنده روح نایمان آنا را در جسم خود دارد. از آن زمان پرنده‌ای در صحرای ساری اؤ‍زیه پیدا شده و به مسافرین نزدیک گردیده و دایماً تکرار می کند:  "به یاد آر از چه قبیله‌ای هستی، اسمت چیست؟ اسم پدرت دونن بای است، دونن بای، دونن بای  .  .  ." پیکر بی‌جان نایمان آنا در محلی که بعدها بنام او به قبرستان "آنا بیت" معروف گردیده به خاک سپرده می‌شود  . پسر مان قورد او حتی برای گرامی‌داشت خاطره مادر بر سر قبر او نیز حاضر نمی‌شود چراکه او خود را بی ‌پدر و مادر و بی‌اصل و نسب می‌دانست  . ماجرای بوزقوردها و تشکیل امپراطوری بزرگ "گؤک ترک" در رمان بزرگ"Boz Kurtlar" نوشته "atsiz" در کتابی 555 صفحه‌ای و ماجرای مان قوردها در کتاب : "KUH Bapecpa bəpabəp" (گون وار عصره برابر) نوشته چنگیز آتیماتف، در 348 صفحه چاپ و منتشر شده است  . کتاب اخیر با نام "روزی به درازی قرن" به زبان فارسی و با نام "Gun olur asra bedel" گون اولور عصره بدل به زبان ترکی استانبولی و به نام"گون وار عصره برابر" به ترکی آذربایجان ترجمه شده است ترجمه شده است  . بر اساس این رمان مشهور چنگیز آتیمایف در سال 2000 نمایشنامه‌ای در تئاتر شهر استانبول با نام اصلی"mankurt"(مان قورد) و با نام فرعی "Gun uzar yuz yil olur" (گون اوزار یوز ییل اولور)  به صحنه برده شده است  . بدین ترتیب دو اثر بزرگ از دو نویسنده سترگ از دو افسانه کهن ترک چاپ ومنتشر شده که در یکی به ماجرای ترکان اصیل و در دیگری به ماجرای تاسف‌بار ترکان از خود بیگانه پرداخته می‌شود  . باشد که روز و روزگاری دیگر داستانهای کهن ترک بشکل‌های هنری از قبیل رمان و نمایشنامه و فیلم درآمده و بازسازی گردد قایناق:http://www.gunaz.tv

                                                      

·         آد آدامی بزمز, آدام آدی بزیر. 

·         آغلینی ائششک آغلینا وئررسن, چکر آرپا زمیسینه.

·         عقللیینان چکیشمک جاحیلنان حالوا یئمکدن یاخشیدی,

·         عقللییا قیرخ گون دلی دئسن, دلی اولور.

·         دؤولتلی دلییه "بلی" دئیرلر.

·         عقللی ائولنینجه دلینین اوغلو اولار.

·         عقللی گؤردویونو, عقلسیز ائشیتدییینی سؤیلر.

·         عقللی بیلدییین سؤیلمز, دلی سؤیلدییین بیلمز.

·         آدامی دیندیر, سونرا قییمتین وئر

·         آجی دانیشان شیرین سؤز ائشیتمز

·         آجینی دادمایان شیرینی بیلمز

·         آجیقلی باشدا عقل اولماز.

·         آجیقلی دیلنچینین تورباسی بوش قالار.

·         آچیلمامیش سوفرنین بیر ائیبی وار, آچیلمیشم مین.

·         آدی گؤزل اولانین اوزو ده گؤزل اولار

·         آج قودورغان اولار، چیلپاق اویناغان.

·         آج نه یئمز؟ توخ نه دئمز؟

·         آجی دیندیرمه، توخو ترپتمه

·         آجن ایمانئ اولماز، توخون ایمامئ

·         آجن قارنی دویار، گؤزو دویماز.

·         آجلیغندا ائلدن یئیر، توخلوغوندا ائلدن دئیر.

·         تيکه قارين دويورماز؛ محبّت آرتيرار

·         چوخ يوماقلا قارا پالاز آغارماز

·         چيراق اؤز ديبينه( دوره سينه) ايشيق وئرمز(سالماز)

·         دادسيز شوربايا دوز دا کار ائلَمَز

·         دادلی سؤز جان آرزوسو، داسيز سؤز باش آغريسی

·         دادماقلا مال توکنمز

·         دادماميسان قاز اتينی نه بيلَسَ لذّتينی؟

·         داش آت قوللارين آچيلسين

·         داش آتانا چؤرک آت

·         داش اورَکلی دوشمنين اورَگينی يارار يومشاقليق

·         داش اوسته اکين اولماز

·         داش يومشالار ، دوشمن يومشالماز

·         داشين خيرداسی بؤيومز ، آدامين خيرداسی بؤيوير

·         داغ ييخيلماسا دره دولماز

·         دانيشماق گوموش اولسا ، دانيشماماق قيزيلدير

·         درزی اؤز ييرتيغينی ياماماز

·         بارلی آغاجين باشينا دولانارلار

·         بارماغين هانسينی کسسن ، آغريسی بيردير

·         باش ياراندان چوخ قمه توتان وار

·         بالا قوشون آغزی بؤيوک اولار

·         بالالی قارغايا پای دوشمز

·         بد آت اؤزونو گؤزلر ، ياخشی آت ايگيدی

·         بد اصيلدن اصيل اولماز، قاچان قيزدان خانيم!

·         بد اصيلی باشا چکرسن ، سوروشر آياغا دوشر

·         بلد چيله گئدن يورولماز

·         بيری ياغيش اولدو ، سن تورپاق اول

·         پاپاقچينين کؤنلو اولسا ، بير دَريدن دوققوز پاپاق تيکر

·         پاران اوجوز ايسه ، اؤزون باهالی اول

·         پاسلی دميردن قيلينج اولماز

·         پلنگه ات يئمگی ، کئچييَه اوت يئمگی اؤيرتمزلر

·         پول وئرسن ماللا منبردهن دوشر

·         پيادا آتلييا گولر

·         پيادا گلندن آت آلماغی اؤيرنمه

·         پيرينی تانيمايانين عاقبتی پيس اولار

·         پيشيک آتاسينين خيرينه سيچان توتماز

·         پيشيک آرخاسينی يئره وورماز

·         پيشيک اؤلوب سيچانلارين بايراميدير

·         پيشيگين دردی ايتی اؤلدورر

·         پيشيگين قانادی اولسايدی سئچه دن علامت قالمازدی

·         تئز پاريلدايان تئزده سؤنر

·         تئز قاچان ،تئز يورولار

·         تارلادا ايزی اولماياناين سفره ده اوزو اولماز

·         تازيسيز اووا گئدن ائوه دووشانسيز قاييدار

·         تازينين توپال اولدوغو دووشانين قولاغينا يئتيشيب

·         تانری قورويانی قورد يئمز

·         تانری ائششگی تانييب ، بوينوز وئرمَييب

·         تاوا دليک ياغ توتماز ، تاختا چوروک ميخ توتماتز

·         تاووس قوشونو توکونه گؤره کَسرلر

·         تجارت دوستلوق کؤرپوسودور

·         تَزه ائوه کؤچنده ، کؤهنه ائوين اوجاغيندا کول گؤتررلر

·         تقدير ايله يازيلان ، تدبير ايله پوزولماز

·         تک آغاجدان باغ اولماز

·         تک الدن سس چيخماز

·         تک داشدان دووار اولماز

·         تک قويوندان سورو اولماز

·         تک گزن دانانی قورد يئير

·         تکرار بيلگين آناسيدير

·         تکليک آللاها ياراشار

·         تکه ده قوچ هونری اولماز

·         تنبل داغدا قار گؤردو ، يورغانينا بوروندو

·         تنبل ديلنچی نين قارداشيدير

·         توخ ايت آج بَی دن ياخشيدير

·          تورپاغين قاراسی اوز آغاردار

·         تورپاقنان اوينايان آج قالماز

·         تولانين قويروغونو کسمکله کؤپک اولماز

·         اولاماغينی بيلمَيَن کؤپک ، سورويه قورد گتيرر

·         اولان اولدو ، توربا دولدو

·         اولان دؤرد باغلار، اولمايان درد باغلار

·         اولاندا گؤز قيزارار ، اولماياندا اوز

·         اولدوز چوخسا ، آی بيردير

·         اولمايانين بير دردی وار ، اولانين اون بير

·          اوّلی ميدان اولانين آخيری زندان اولار

·         اون اؤلچ بير بيچ

·         اون ايکی اماما يالوارينجا ، بير آللاها يالمار

·         اويناشا اومود اولان اَرسيز قالار ، قونشويا اومود اولان شامسیز

·         اويناشدان اَر اولماز

·         اهل کمال معرفت غصّه نی چوخ يئسين گرک ، قارقا وکيل اولان قوشون ، حقّی دی پوخ يئسين گرک

·          ايت ياتار قارا آغاج کؤلگه سينده دئير بس اؤز کؤلگه سيدير

·         ايت ياتار قايا کؤلگه سينده ، دئير بس اؤز کؤلگه سيدير

·          ايت ييه سينی تانيمير ( مئتافور: شولوقلوق)

·         ايتيب، آختارانی يوخدور

·         ايرمي سينده يئل چکن ، آلتميشيندا سيزلار

·         ايستی سئون توستوسونه دؤزر

·         ايستَييرسن قوجاليقدا حرمتين اولسون ، جوانليقدا قوجالار حرمت ائيله

·         ايشی باشلاماميش آخيرينی سونونو( دوشون)

·         ايگيد اؤلر آدی قالار، مخنّثين نه يی قالار؟

·         ايگيد اؤلر اونو(شهرت) قالار ، اؤکوز اؤلر گونو قالار

·         ايگيد اودور، آتدان دوشوب آتلانا ، ايگيد اودور، خر عذابا قاتلانا

·         ايگيد اودورکی، آپارديغينی گتيرسين

·         ايگيد اوغول جوان ائيلر آتانی

·         ايگيد اوغول دوشمنه اَييلمز

·         ايگيد ايلقاريندان دؤنمز، دوه اووساريندان

·         ايگيد اَييلدی اؤلدو

·         ايگيد باسديغين کسمز

·         ايگيد جانلی ، کباب قانلی

·         ايگيد ليگين ده يئری وار

·         ايگيد يوز ياشار، فرصت بير دوشر

·         ايگيده هونرينه گؤره آد وئررلر

·         ايگيدين خنجری قينيندا قالماز

·         ايگيدين منزيلی بير اولار ، نامردين منزيلی اولماز

·         ايل باهاريندان بيلينر

·         ايل وار بير گونه دَير، گون وار بير ايله دَير

·         ايلان آدامين توپوغونوگؤزلر، آدام ايلانين باشينی

·         ايلان آغزيندان قورتولوب ، اَژدها آغزينا دوشدو

·         ايلان آياغی ، قاريشقا گؤزو، موللا چؤرَگی، کيم گؤروب؟ !

·         ايلان اولدوز گؤرمَسه اؤلمز

·         ايلان چيخديغی باجانی ياخشی تانييار

·         ايلان دوزلمَيينجه يوواسينا گيرمز

·         ايلان قابيغينی دَييشر، خاصيّتينی دَييشمز

·         ايلان ووران آلا چاتيدان دا قورخار

·         ايلان ووران ياتار ، آج ياتماز

·         ايلان هر يئره ده اَيری گئدسه ، اؤز يوواسينا دوز گئدر

·         ايلانا آغونو کَرتَنکله وئرر

·         ايلانی اؤزگه الی ايله توتمازلار

·         ايلانی يارالی بوراخمازلار

·         ايلانين آجيغی يارپيزدان گلر،هارا گئدسه اونونلا اوز اوزه چيخار( يارپيز= راسو، پورسوق)

·         ايلانين آغينا دا لعنت ،قاراسينا دا

·         ايلانين باشينی اؤزگه الی ايله اَز

·         ايلانين بوغازينا گيرَن چيخماز

·         ايلده باشا گلمَين ، ديلده باشا گلر

·         ايللر قوجالتماز انسانی غصّه قوجالدار

·         ايلنميش اته ميلچک قونار

·         اَينينده دونو يوخ ، باشيندا پاپاق اختارير

·         ايی بيلمَين تولا دريسينی کولا وئمز

·         آجيقلی ديلَنچی نين تورباسی بوش قالار

·         آخيردا گولن ياخشی گولر

·         آخيری فنا اولاجاق ايشی هئچ باشلاما

·         آدامين آغزی آشا چاتاندا ، باشی داشا دَيَر

·          آراليق اويونون آراليقدا اوينارلار

·         آراليق سؤزو ائو ييخار

·         آراليق مالی آرادا يئييلر

·         آرواد کيشينين قولتوق ساعاتی دير

·         آرواد مالی قاب دستمالی

·         آروادا شريک اول، مالا شريک اولما

·         آريق آتا قويروغو دا يوکدور

·          آريق آتا يوک چاتمازلار

·         آريق آتدا تَپر چوخ ، يئريمَيه هونر يوخ

·         آريق اؤکوزه بيچاق اولماز( آريق اؤکوز کسيلمز)

·         آز اولسون ، دوز اولسون

·         آزانچی چکر سويوغو ، موللا يئير تويوغو

·         آزاندا گئت شيطان ائوينه

·         آستا آتين تَپيگی بَرک دَير

·         آستا گئدن منزيل کسر

·         آستا گئدن يورولماز، يورويَن يولدا قالار

·         آشيق گؤردويون سؤيلر

·         آغاج بار وئرديکجه ، باشين آشاغی تيکر

·         آغاج گتيرَنين اوّل اؤزون وورارلار

·         آغاجين ايکی باشی وار

·          آللاه قوناغينين اؤز قسمتنی وار

·         آليجی نين گؤزو ساتيجی دا اولار

·         آوازين ياخشی گلير ، اوخودوغون قرآن اولسا

·         اؤ کوزو اولانا ، گؤن بورج وئرمزلر

·         اؤرتولو بازار دوستلوغو پوزار

·         اؤردک گليب قاز اولماز، گلين گليب قيز اولماز

·         اؤردَگی باغلاماغا ايپک گرک ، يار ايله اويناماغااورَک گرک

·         اؤردَگی سو ايله قورخوتمازلار

·         ائرمنی دن شاهيد ايستَديلر ، اوزوم آياقلايان گتيردی

·         اؤز اؤزونه ائيلَيَنه چاره يوخدور

·         اؤز ائولرينين تولکوسو ، اؤزگه ائوينين آسلانی دير

·         اؤز ائويمين نؤکرييَم ، اؤزگه ائوينين آغاسی

·          اؤز ائوينده اؤز باشينی باغلايا بيلمير ، اؤزگه ائوينده گلين باشی باغلايير

·         اؤز چؤرَگينی اؤزگه سوفره سينده يئمه

·         اؤز عاغلينی اؤزگه عاغلينا وئرمه

·         اؤز قدرينی بيلمَيَنين قدرينی اؤزگه سی ده بيلمز

·         اؤز کؤوشنينده اوتلايان مال آج قالماز

·         اؤز گؤزونده بايقوشون بالاسی ، تاووس قوشوندان دا گؤزلدي

·         اؤز گؤزونده تيری گؤرمور، اؤزگه گؤزونده قيل سئچير

·         اؤز گؤزونده ديرَگی گؤرمور، اؤزگه گؤزونده چؤپو گؤرور

·         اؤزو عدالتلی اولانين قاضييا احتياجی اولماز

·         اؤزو قازانمايان مال قدرينی بيلمز

·         اؤزو ييخيلان آغلاماز

·         اؤزون باخما سؤزونه باخ

·         اؤزونده اولماياندا قونشويا گئدرسن ، قونشوندا اولماياندا هارا گئدرسن

·         اؤزونو باشقاسينا نرديوان ائيلَمه

·         اؤزونه حرمت قويمايان ، اؤزگَيه ده حرمت قويماز

·         ائششک نه بيلير زعفران نه دير؟

·         اؤکوز اؤزونه يونجا اَکنده باشی آغرييار

·         اؤکوز اؤلمَيينجه اينگه قيمت اولماز

·         اؤکوز اولاجاق دانا پوخوندان بيلينر

·         اؤکوزو اولانا بورج گون وئرلر

·         اؤلموش آتا يوک چاتمازلار

·         اؤلموش آسلانا دووشانلار دا هجوم ائيلر

·         اؤلموش آسلاندان ديری کؤپک ياخشيدير

·         اؤلموش دوه نين دريسی بير ائششگه يوکدور

·          اؤلَنين بورجونو باققال ديريلره يوکلر

·         اؤلو آسلانين ساققالينی يولارلار

·         اؤلوسو اولان بير گون آغلار ، دليسی اولان هر گون آغلار

·         اؤلوم قاش ايله گؤز آراسيندادير

·         اؤلونو بير دفعه يويارلار

·         اؤلونون وصيّتی اؤزو ايله گئدر

·         ائله ائيله کی ، بيرده بازارا شور ساتان گلسين

·         ائله باغين بئله ده مئيوه سی اولار

·         ائله دون گئيمک گرک کی ، ياماغی ائوده تاپيلا

·         ائله قازانين بئله ده آشی اولار

·         اؤيرنمَيه عار اولماز

 

 

 

 

 

 

·         ظاليمه رحم ائتمك، مظلوما ظلم ائتمك دير

·         ظاليمين ظلمي ياديندا قالماز

·         آتا اولماق آساندي آتاليق ائتمك چتيندي.

·         آتا سين گورمه ين شاهليق ادعاسي ائدر.

·         آتان سوغان آنان ساريمساق اوزون نجه اولدون گول به شكر؟

·         آتاسينا خيري اولمايان كيمه خيري اولار؟

·         آتالار سوزي حكمتدي.

·         آغلاماقلا کیشی قئیرتسیز اولار.

·         آغلامایان ئوشاغا سود وئرمزلر.

·         آغلارسا آنام آغلار, قالانی یالان آغلار.

·         آغلایاندا ائله آغلا عزیزی اولموش کیمی, گولنده ائله گول عزیزی گلمیش کیمی.

·         آغلاییشن بیلمیین اؤلوسون موردارلایار.

·         آخماق ایت آیا هورر.

·         آخماق اوزونه دوشمندی,

·         آغیر قازان گئج قاینار.

·         آغیر اوتور, "آغا" دئسینلر.

·         آغیز آچدی, گؤهر ساچدی,

·         آغلادان یانینا گئت, گولدورن یانینا گئتمه.

·         آغلاما اولو اوچون, آغلا دلی اوچون. 

·         عقل یاشدا اولماز, باشدا اولور.

·         عقل باشدا ایکن, ائوین آوادان.

·         عقلا گلن باشا گلر.

·         عقللی عقل ائلیینجه دلی ووردو کئچدی.

·         عقللی آرواد کمالا, عقلسیز آرواد جامالا گوونر.

·         عقللی بیزی تاپماز, دلی باجادان یاغار.

·         عقللی دوشمندن قورخما, دلی دوستدان قورخ.

·         عقللی اولان بیر دفعه آلدانار.

·         آغاج دیبیندن سو ایچر.

·         آغاج اکنه رحمت اوخونار.

·         آغاجی قورد اوز ایچیندن یئیر.

·         آغاجین قوردو اوزوندن اولماسایدی, مین یاشاردی, 

·         آغاجین یومشاغینی قورد یئیر

·         آدام هر دوشمندن بیر عقل اویرنر

·         آدام مین آجینی ئودار بیر شیرینین خاطرینه.

·         آدام وار گؤزدن قیزار, آدام وار سؤزدن قیزار.

·         عادت قانون دئییل, اما قانون قدر حؤکمو وار.

·         آجلیقدان کیمسه اولمز, اولن توخلوقدان اولر.

·         آجیق گلر اوز سارالار, آجیق گئدر اوز قارالار.

·         آجیقلی باشدا عقل اولماز

·         آجلیق آداما اویون اؤیردر.

·         آجن آندی آند اولماز.

·         تويدان سونرا حنانی گؤته ياخارلار

·         كاسيبي، دوه اوستونده ايلان ويرار

·         قارا باخت، داغلارا چيخسا داغلاري دومان آلار

·         نه قئز اولدوخ قئزلارا قوشولاخ ، نه آرواد اولدوخ آروادلارا

·         دَويه دئديلر بوينون ايري دير، دئدي هارام دوزدي كي

·         آلله ها قوربان اولوم كي، ياغي ياغ اوسته وئريب يارماني ياوان قويوب

 

 

v      یاد اوغلو ساخلاماقا اوغول اولماز،بویوینده سالئر گئدر،گؤردوم دئمز!

v      یاپا-یاپا قارلار یاغسا یازا قالماز!

v      گلیملی گئدیملی دونیا،سون اؤجی ئولوملی دونیا!

v      گؤنلونو اوجا توتان ارده دولت اولماز

v      قونشی حقی تانری حقی

v      قوناقی گلمین قارا ائولر یئخلسا ایی!

v      قره ائشک باشنا یؤؤن وورسان قاطر اولماز

v     

 

 

 

 

» آتاترک اولین رهبری که علیه استعمار و امپریالیسم جنگید
» قارقانین بولبولون دانیشماسی
» بولبوله ناله دي قسمت - یالقیز
» گوزلیم
» قیسمت
» سوگیلیم عکسین دوشوب پیمانه دن پیمانیه
» عشق
» گل طبیبیم
» افسانه بوزقورد و افسانه مان قورد
» آتا بابا سؤزلری
» نگاهی متفاوت به شاهنامه فردوسی
» ۲۰روش ساده برای مبارزه وحفاظت از هویت و فرهنگ آزربایجان
» لغات اعضای بدن(پزشکی)
» کتاب دده قورقود:
» صمد بهرنگی
» صمد بهرنگی بنیان گذار ادبیات کودکان
» نسل‏كشی قرن بیستم(فاجعه خوجالی)
» اس ام اس شعرلری
» وصیت نامه بسیار زیبای یک استقلال طلب صربی به فرزندش امانت زبان
» قصا اس ام اس شعرلری
» چند روش ساده براي مبارزه عموم مردم آذربايجان با كرد تبارها
» آموزش زبان ترکی آذربایجانی
» بابا گرگر-ده ده قورقود
» مصطفي كمال آتاترك
» نامگذاری و شمارش اعداد در ترکی آذربایجانی
» تیکان تپه نین قینرجه شئر شئری
» تورکجه آیرئلق اس ام اس لری
» تورکجه سئوگی اس ام اس لری
» سلام برادر پان فارس من
» میللی وطن اس ام اس لری